Roszczenie o zachowek to sposób na ochronę najbliższej rodziny przed pominięciem w testamencie. Sprawdź, komu przysługuje, w jakim terminie można je dochodzić i kiedy staje się dziedziczne.
Czym jest roszczenie o zachowek?
Zachowek to uprawnianie do żądania świadczenia pieniężnego, które przysługuje po śmierci członka najbliższej rodziny w przypadku pominięcia w testamencie, ewentualnie uwzględnienia danej osoby, ale w niższej wysokości niż przewiduje to dziedziczenie ustawowe.
Jest to więc forma rekompensaty dla osób, które z różnych przyczyn mogły zostać ostatnią wolą zmarłego (spadkodawcy) pokrzywdzone w relacji do uprawnień wynikających z dziedziczenia ustawowego.
Do wypłaty zachowku zobowiązani są co do zasady pozostali spadkobiercy. Celem tej instytucji prawa spadkowego jest więc ochrona interesów członków najbliższej rodziny spadkodawcy po jego śmierci.
W praktyce zachowek ogranicza zatem swobodę spadkodawcy w dysponowaniu posiadanym majątkiem na wypadek śmierci, a jego celem jest przeciwdziałanie sytuacjom, w których osoba zmarła zapisała w testamencie cały majątek na przykład swojemu partnerowi, pomijając tym samym własne dzieci.
Komu przysługuje roszczenie o zachowek oraz kiedy roszczenie o zachowek nie przysługuje?
Krąg osób, którym może przysługiwać roszczenie o zachowek wskazany został w art. 991 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (dalej również jako „k.c.”) i są to w pierwszej kolejności zstępni spadkodawcy (czyli jego dzieci, wnuki, prawnuki itd.), a później małżonek i rodzice spadkodawcy, pod warunkiem jednak, że osoby te byłyby powołane do spadku przy dziedziczeniu ustawowym.
Tak jak wskazano powyżej, zachowek przysługuje wyłącznie osobom, które dziedziczyłyby z mocy ustawy.
Oznacza to, że co do zasady do otrzymania zachowku nie będą uprawnione m.in. osoby, które:
- zostały skutecznie uznane za niegodne dziedziczenia,
- zrzekły się dziedziczenia,
- spadkodawca skutecznie wydziedziczył,
- odrzuciły spadek,
- za życia spadkodawcy otrzymały od niego darowizny w wysokości równej bądź wyższej niż należny zachowek,
Dodatkowo wyłączony od dziedziczenia zgodnie z art. 940 k.c. jest małżonek zmarłego spadkodawcy (jeżeli spadkodawca wystąpił o orzeczenie rozwodu lub separacji z jego winy, a żądanie to było uzasadnione).
Jak długo można dochodzić roszczenia o zachowek?
Ubieganie się o zachowek po zmarłym członku najbliższej rodziny jest możliwe jedynie w określonym czasie.
Wynika to z faktu, że roszczenie o zachowek to roszczenie majątkowe, a co za tym idzie, podlega ono przedawnieniu. Termin przedawnienia roszczenia o zapłatę zachowku wynosi 5 lat.
Są dwa sposoby liczenia początku tego terminu, w zależności od tego, czy spadkodawca sporządził testament, czy też nie.
- W przypadku, gdy testamentu nie było, termin przedawnienia należy liczyć od dnia śmierci spadkodawcy.
- W przypadku, gdy spadkodawca sporządził testament, termin pięcioletni liczy się od chwili ogłoszenia testamentu.
Zatem po pięciu latach od śmierci spadkodawcy lub ogłoszenia testamentu, zobowiązany do zapłaty zachowku będzie mógł przed sądem podnieść zarzut przedawnienia dochodzonego roszczenia i jeśli przedmiotowy zarzut okaże się skuteczny, powództwo o zapłatę zachowku zostanie przez Sąd oddalone a sprawa o zachowek przegrana.
Co warto podkreślić, wszczęcie sprawy o zachowek przerywa bieg przedawnienia roszczenia o zachowek.
Czy roszczenie o zachowek jest dziedziczne? Kto i w jakich okolicznościach dziedziczy roszczenie o zachowek.
Tak, roszczenie o zachowek jest dziedziczne, ale pod pewnymi warunkami.
Roszczenie o zapłatę zachowku jest dziedziczone tylko bowiem przez takie osoby, które byłyby uprawnione do żądania zachowku po pierwszym spadkodawcy.
Stanowi o tym art. 1002 k.c.: „Roszczenie z tytułu zachowku przechodzi na spadkobiercę osoby uprawnionej do zachowku tylko wtedy, gdy spadkobierca ten należy do osób uprawnionych do zachowku po pierwszym spadkodawcy”.
Osobami uprawnionymi do żądania zachowku są natomiast, jak wskazano wyżej zstępni, małżonek oraz rodzice spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy (art. 991 k.c.).
Można to zobrazować na poniższych przykładach.
Przykład 1
Zmarły Jan Kowalski (pierwszy spadkodawca) w drodze testamentu przepisał cały swój majątek swojej żonie Janinie.
Jan Kowalski miał również syna Marka Kowalskiego, który w testamencie został pominięty.
Syn Marek Kowalski (żonaty z Marią Kowalską, bezdzietny) uprawniony byłby zatem do żądania zachowku po ojcu Janie Kowalskim. Jednakże syn Marek Kowalski zmarł, zanim zdążył zrealizować roszczenie o zachowek po swoim ojcu Janie.
Spadek po nim zgodnie z ustawą nabyła w całości żona Maria Kowalska, która jednak nie jest osobą uprawnioną do żądania zachowku po zmarłym spadkodawcy pierwotnym Janie Kowalskim.
W takiej specyficznej sytuacji roszczenie o zachowek po zmarłym Janie Kowalskim wygaśnie.
Przykład 2
Zmarły Jan Kowalski (pierwszy spadkodawca) w drodze testamentu przepisał cały swój majątek swojej żonie Janinie.
Jan Kowalski miał również syna Marka Kowalskiego, który w testamencie został pominięty.
Syn Marek Kowalski (żonaty z Marią Kowalską, z którą ma jednego syna Łukasza Kowalskiego) uprawniony byłby zatem do żądania zachowku po ojcu Janie Kowalskim.
Jednakże syn Marek Kowalski zmarł, zanim zdążył zrealizować roszczenie o zachowek po swoim ojcu Janie.
Spadek po nim zgodnie z ustawą nabyła w 1/2 żona Maria Kowalska i w 1/2 syn Łukasz Kowalski. Żona Maria Kowalska nie jest jednak osobą uprawnioną do żądania zachowku po zmarłym spadkodawcy pierwotnym Janie Kowalskim.
Takie uprawnienie przysługuje natomiast wnukowi Jana Kowalskiego Łukaszowi Kowalskiemu (jako zstępnemu spadkodawcy pierwotnego Jana Kowalskiego) w takim udziale, w jakim jest spadkobiercą swojego ojca Marka Kowalskiego.
W przypadku jakichkolwiek pytań, zapraszamy do kontaktu!
Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady ani opinii prawnej.
Sprawy o zachowek Ząbki Marki Zielonka Kobyłka Warszawa
Kancelaria Radcy Prawnego Łukasza Sobczaka posiada kilkunastoletnie praktyczne doświadczenie w sprawach z zakresu prawa spadkowego. Skutecznie prowadzimy sprawy o podważenie wydziedziczenia, o dział spadku, o zapłatę zachowku, o przywrócenie terminu do odrzucenia spadku. Zapraszamy do skorzystania z naszych usług.