Dział spadku to ważny etap, który kończy przymusową współwłasność, zamienia ułamkowe udziały w konkretny majątek na wyłączność. Poznaj zasady podziału przez sąd oraz u notariusza, aby uniknąć konfliktów i zabezpieczyć swoje interesy. Sprawdź, jak przeprowadzić ten proces!
Co to jest dział spadku?
Dział spadku to podział majątku pozostawionego po śmierci zmarłego, w którym uczestniczą wszyscy spadkobiercy.
Przedmiotem działu spadku jest doprowadzenie do podziału majątku spadkowego i rozdysponowanie pomiędzy każdego ze spadkobierców wchodzących w skład spadku rzeczy lub praw, a także wyrównanie ich wartości poprzez spłaty i dopłaty.
Warto odróżnić postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku od dokonania działu spadku.
Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku potwierdza jedynie prawo do spadku w określonej części, w żaden sposób nie rozstrzygając o podziale masy spadkowej. W tym celu bowiem należy podjąć dalsze kroki prowadzące do podziału majątku po śmierci spadkodawcy – czyli dokonać działu spadku.
Czy dział spadku jest konieczny w każdej sytuacji?
Dokonanie działu spadku nie jest obowiązkowe, bowiem żadne przepisy nie zmuszają do podzielenia spadku między spadkobiercami. Teoretycznie możliwe jest zarządzanie wspólnie (przez wszystkich spadkobierców) każdym składnikiem majątku po zmarłym nawet do końca życia.
Warto podkreślić, że dział spadku może byćprzeprowadzony niezależnie od tego:
- co wchodzi w skład spadku i jaka jest łączna wartość masy spadkowej;
- ile czasu minęło od śmierci spadkodawcy;
- kiedy nastąpiło nabycie spadku.
Kiedy należy przeprowadzić dział spadku?
Spadkobierca powinien dążyć doprzeprowadzeniapodziału majątku spadkowego,jeżeli istnieją wątpliwości co do tego, co wchodzi w skład spadku albo w jaki sposób poszczególni spadkobiercy chcą korzystać z majątku spadkowego.
Z chwilą śmierci spadkodawcy wszyscy spadkobiercy stają się uprawnieni do korzystania ze wszystkich składników spadku, co często prowadzi do konfliktów.
Brak przeprowadzenia działu spadku może także wygenerować znaczne problemy w przyszłości związane np. z dokonywaniem nakładów na nieruchomości, czy rozliczeniami związanymi z korzystaniem ze spadku ponad udział przypadający w spadku.
W praktyce najczęściej przeprowadzenie działu spadku jest wskazane, gdy dziedziczona przez kilku spadkobierców jest nieruchomość.
Zgodnie bowiem z przepisami zarządzanie wspólnie dziedziczoną nieruchomością wymaga zgody większości w odniesieniu do tzw. czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu.
Jeden ze spadkobierców nie może więc samodzielnie podjąć decyzji np. o przeprowadzeniu remontu, wynajęciu nieruchomości, czy też podjęciu innych czynności przekraczających zwykły zarząd.
Co więcej za długi związane z odziedziczoną nieruchomością również odpowiada każdy ze spadkobierców, stosownie do jego udziału.
W sytuacji, w której odziedziczona nieruchomość interesuje wyłącznie jednego ze spadkobierców, pozostali zaś się nią nie zajmują, utrzymanie współwłasności majątku spadkowego na dłuższą metę jest niecelowe i uciążliwe.
Dlatego w takiej sytuacji tak wiele osób decyduje się przeprowadzić dział spadku, nawet pomimo braku przymusu ze strony prawa.
Działanie takie jest jak najbardziej słuszne a z praktyki Kancelarii wiemy, że czym szybciej spadkobiercy dokonają działu spadku, tym lepiej dla nich. Kancelaria posiada wieloletnie doświadczenie w prowadzeniu spraw o dokonanie działu spadku. Zapraszamy do współpracy!
Kiedy zachowek a kiedy dział spadku, najważniejsze różnice, które musisz znać
Zachowek jest to roszczenie, które przysługuje po śmierci członka najbliższej rodziny w przypadku pominięcia w testamencie, ewentualnie uwzględnienia danej osoby, ale w niższej wysokości niż przewiduje to dziedziczenie ustawowe.
Zasadniczo uprawniony z tytułu zachowku dochodzi tego roszczenia od spadkobierców.
Dokonanie działu spadku ma z kolei znaczenie pod kątem zasad odpowiedzialności spadkobierców za długi spadkowe (w tym za dług z tytułu zachowku), bowiem do momentu jego dokonania odpowiadają oni za długi spadkowe (w tym za dług z tytułu zachowku) solidarnie, natomiast po jego dokonaniu każdy ze spadkobierców odpowiada stosownie do swojego udziału w spadku.
Przeczytaj również: Zachowek po rodzicach: Poznaj czym jest i sprawdź komu się należy
Jak przeprowadzić dział spadku? 2 drogi postępowania
Prawo dopuszcza dwa sposoby działu spadku. Możliwe jest bowiem dokonanie działu spadku w ramach postępowania sądowego lub w formie umowy pomiędzy spadkobiercami.
1. Umowny dział spadku
Przeprowadzenie umownego działu spadku jest możliwetylko wtedy, kiedy wszyscy spadkobiercy zgadzają się co do wszystkich aspektów działu spadku.
Zpraktyki Kancelarii wynika, iż najwięcej sporów wyłączających możliwość przeprowadzenia umownego działu spadkujest związana z:
- koniecznością zgodnego ustalenia, jaka jest wartość poszczególnych składników spadku oraz jaka jest wartość darowizn dokonanych przez spadkodawcę;
- korzystaniem z majątku spadkowego ponad udział przypadający danemu spadkobiercy w spadku;
- koniecznością rozliczenia nakładów na poszczególne składniki spadku (np. związanych z remontem).
Umowny dział spadku opiera się na sporządzeniu umowy między wszystkimi spadkobiercami w sprawie podziału majątku. Zasadniczo umowę o dział spadku można zawrzeć wdowolnej formie, zastrzeżeniem wyjątków, o których niżej.
Od tej zasady istnieje jednak wyjątek – jeżeli przedmiotem działu spadku jest taka rzecz lub prawo, dla której przepisy prawa wymagają zachowania szczególnej formy przy dokonaniu czynności prawnej jej dotyczącej, to dział spadku wymaga zachowania tej formy.
W związku z tym,umowa o dział spadku musi zostaćzawarta w formie aktu notarialnego, w sytuacji gdy w skład spadku wchodzą:
- nieruchomość (w tym działka gruntowa, lokal mieszkalny lub użytkowy);
- spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu;
- prawo użytkowania wieczystego nieruchomości.
Ponadto zachowania formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi wymaga np. czynność prawna, której przedmiotem są udziały w sp. z o.o.
Co istotne, jeżeli dział spadku nie zostanie przeprowadzony we właściwej formie, to umowa taka będzie nieważna i nie wywrze żadnych skutków prawnych.
Należy wyraźnie podkreślić, żebrak zgody wszystkich spadkobierców co do wszystkich aspektów umownego działu spadku uniemożliwia zawarcie umowy w tym zakresie.
Nie jest możliwe zmuszenie któregokolwiek ze spadkobierców do zawarcia umowy o dział spadku. Jeżeli porozumienia nie można osiągnąć, można dokonać działu spadku tylko w sądzie.
2. Sądowy dział spadku, gdy spadkobiercy nie mogą dojść do porozumienia
Gdy nie ma zgody pomiędzy wszystkimi spadkobiercami co do umownego podziału spadku, wówczas konieczny jest dział spadku w sądzie.
Sądowy dział spadku jest drogą bardziej sformalizowaną. Wymaga przygotowywania pism oraz aktywnego uczestnictwa w posiedzeniach sądu.
Dla osoby niebędącej profesjonalnym prawnikiem zawiłości tego rodzaju postępowania mogą być trudne do przezwyciężenia. Zalecane jest więc ustanowienie w tego rodzaju sprawie profesjonalnego pełnomocnika, w szczególności gdy między spadkobiercami istnieje realny konflikt co do sposobu podziału, czy też wyceny składników majątku.
Wyjątkowo, gdyż zdarza się to rzadko, możliwy jest również zgodny dział spadku przed sądem. Jest to formalnie możliwe i niekiedy się udaje. Zgodny dział spadku przed sądem pozwala niewątpliwie zaoszczędzić spadkobiercom wiele stresu oraz czasu, jednak kluczowe jest tutaj słowo „zgodny”, wymaga on zgody wszystkich spadkobierców.
3 Sposoby działu spadku
Przepisu Kodeksu Cywilnego dopuszczają 3 sposoby podziału majątku spadkowego:
- podział fizyczny;
- przyznanie na własność z obowiązkiem spłaty;
- podział cywilny.
1. Podział fizyczny majątku spadkowego
Podział fizyczny polega na przyznaniu poszczególnych składników majątku spadkowego konkretnym spadkobiercom. Jest to możliwe wtedy, gdy przedmioty majątkowe dają się podzielić bez uszczerbku dla ich wartości i funkcjonalności.
Sąd dokonując podziału, bierze pod uwagę szereg okoliczności o charakterze podmiotowym, jak i przedmiotowym, w tym potrzeby spadkobierców, ich sytuację życiową oraz uprzednie korzystanie z majątku wchodzącego w skład masy spadkowej.
Podział fizyczny bywa najtrudniejszy przy nieruchomościach. Praktycznie zawsze w tego rodzaju sprawach konieczne jest korzystanie z pomocy biegłych sądowych w zakresie wyceny składników oraz podziału geodezyjnego nieruchomości (przy nieruchomościach gruntowych).
Częstym przykładem jest sytuacja, gdy dzielona jest nieruchomość gruntowa niezabudowana i w ramach podziału wydzielane są 2 mniejsze nieruchomości.
2. Dział spadku ze spłatą lub dopłatą na rzecz pozostałych spadkobierców
Jedną z najczęstszych metod działu spadku jest przyznanie całego majątku jednemu spadkobiercy z obowiązkiem spłaty pozostałych.
Taki sposób jest praktyczny i ma on najczęściej miejsce w przypadku, gdy po zmarłym została nieruchomość lub inny składnik, której podział fizyczny jest niemożliwy.
Sąd ustala wartość spadku i wysokość spłat należnych pozostałym spadkobiercom, uwzględniając ich udziały.
Warto zaznaczyć, że rozwiązanie to wymaga dobrej sytuacji finansowej osoby przejmującej majątek, tj. możliwości finansowych zapewniających spłatę na rzecz pozostałych uprawnionych. Spłaty mogą zostać dokonane w ratach, przy okres nie dłuższy niż 10 lat.
3. Sprzedaż licytacyjna (ostateczność w podziale majątku)
Gdy nie ma możliwości fizycznego podziału majątku, sąd może orzec jego sprzedaż i podział uzyskanych środków między spadkobierców. Taki sposób nazywany jest podziałem cywilnym i stosowany jest zwłaszcza w przypadku przedmiotów niepodzielnych, np. jednej nieruchomości.
To rozwiązanie ostateczne, gdy strony nie są w stanie się porozumieć oraz nie jest możliwy żaden z 2 powyższych sposobów działu spadku.
Klientom Kancelarii takie rozwiązanie zasadniczo odradzamy z uwagi na fakt, iż sprzedaż w tym trybie może skutkować tym, iż po odliczeniu wszystkich kosztów do spadkobierców może trafić nawet 40 % mniej środków niż, gdyby sprzedali nieruchomość sami.
Czasami jednak jest to jedyny sposób zakończenia wieloletnich postępowań o sądowy dział spadku.
Postępowanie o dział spadku w sądzie
Nasi Klienci przed rozpoczęciem postępowania o dział spadku zadają pytania o to, czy dział spadku jest konieczny, jak sąd dzieli spadek oraz czy podział majątku spadkowego zakończy ich spory rodzinne co do spadku.
Zawsze namawiamy Klientów na polubowne załatwienia sprawy i przy takim polubownym załatwieniu sprawy pomagamy. Czasem jednak jest to niemożliwe, głównie z uwagi na spory pomiędzy spadkobiercami.
Wówczas jedynym sposobem jest podział spadku przez sąd, gdzie również reprezentujemy Klientów. Pomimo jednak tego, że jest to postępowanie często długotrwałe i kosztowne, w naszej ocenie jego wszczęcie pozwala uniknąć jeszcze większych problemów prawnych związanych ze spadkiem w przyszłości, które mogłyby przejść na kolejne pokolenia spadkobierców po zmarłym.
Jak napisać wniosek o dział spadku? Wymogi formalne i załączniki
Wniosek o sądowy dział spadku powinien spełniać wszystkie podstawowe wymogi pisma procesowego tj. określenie:
- sądu, do którego jest kierowany wniosek o sądowy dział spadku
- wnioskodawcy oraz wszystkich uczestników postępowania (wraz z PESEL wnioskodawcy oraz adresami zamieszkania uczestników)
- rodzaju pisma wnoszonego do sądu oraz żądania kierowanego do sądu (podzielenie spadku po danym zmarłym)
- przedstawienie faktów oraz dowodów na istnienie tych faktów (zwłaszcza co wchodzi w skład spadku i jakie są na to dowody)
- wskazanie żądanego sposobu podziału oraz uzasadnienie dlaczego taki sposób podziału jest w tym przypadku zasadny i dlaczego.
Jako załączniki do wniosku należy przedstawić postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, bądź zarejestrowany notarialny akt poświadczenia dziedziczenia, spis inwentarza, jeżeli takowy został sporządzony przez komornika sądowego.
Jeżeli w skład spadku wchodzi nieruchomość, do wniosku o dział spadku należy załączyćdowód tego, że nieruchomość stanowiła własność spadkodawcy tj. wydruk z księgi wieczystej lub inne dokumenty wskazujące na nabycie nieruchomości (jeśli księga wieczysta nie została dla danej nieruchomości założona).
Wniosek o dział spadku powinien dotyczyć całego spadku. Częściowy dział spadku możliwy jest tylko w sytuacjach szczególnych.
Warto podkreślić jednak, że jeżeli dział spadku został dokonany jedynie częściowo, nie aktualizują się zasady dotyczące odpowiedzialności spadkobierców za długi zmarłego.
A zatem do momentu, gdy dział spadku nie zostanie dokonany w całości, wszyscy spadkobiercy będą odpowiadać solidarnie za wszystkie długi spadkowe.
Ile kosztuje dział spadku w sądzie?
W przypadku sądowego działu spadku opłata od wniosku wynosi 500 zł, jeśli spadkobiercy nie są zgodni co do podziału spadku lub 300 zł, gdy zostanie przedstawiony zgodny projekt działu spadku.
Może się też okazać, że dział spadku wymaga jednoczesnego zniesienia współwłasności (np. gdy spadkobierca był współwłaścicielem, a nie wyłącznym właścicielem nieruchomości). W takiej sytuacji opłata wynosi 1000 zł lub 600 zł w razie zgodnego projektu. Kwestie te reguluje art. 51. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
Do tego należy doliczyć wynagrodzenie Kancelarii, które uzależnione jest od okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, w tym składu majątku spadkowego.
Ustalenie składu i wartości masy spadkowej
Jednym z głównych zadań sądu w ramach postępowania o dział spadku jest ustalenie składu i wartości masy spadkowej. Poszczególne składniki majątku ustala się według stanu z chwili otwarcia spadku, a ceny według stanu z chwili orzekania.
Warto zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 1039.§ 1 K.C. Jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn oraz zapisów windykacyjnych, chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna lub zapis windykacyjny zostały dokonane ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia.
Przy dokonywaniu działu spadku należy wziąć pod uwagę darowizny oraz zapisy windykacyjne, jednak – co wymaga zaznaczenia – nie wszystkie.
Dział spadku gdy jeden ze spadkobierców nie żyje – co dzieje się z jego udziałem?
W takiej sytuacji sprawa o dział spadku nie zostaje wstrzymana. Konieczne jest jednak wezwanie następców prawnych zmarłego spadkobiercy.
Zakończenie sprawy: dział spadku i co dalej?
Po zakończeniu sprawy o dział spadku, prawomocne orzeczenie kończące takie postępowanie staje się podstawą wpisów w księgach wieczystych nieruchomości oraz jest podstawowym dokumentem, którym spadkobiercy mogą legitymować się przed Urzędem Skarbowym, innymi organami Państwa oraz osobami trzecimi.
Orzeczenie takie kończy również, często wieloletni, spór dotyczący spadku po zmarłym.
Z uwagi na fakt, iż jest to skomplikowana materia prawna, warto skorzystać z pomocy doświadczonego prawnika specjalizującego się w sprawach spadkowych.
W przypadku jakichkolwiek pytań, zapraszamy do kontaktu!
Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady, ani opinii prawnej.
Sprawy o zachowek Ząbki Marki Zielonka Kobyłka Warszawa
Kancelaria Radcy Prawnego Łukasza Sobczaka posiada kilkunastoletnie praktyczne doświadczenie w sprawach z zakresu prawa spadkowego. Skutecznie prowadzimy sprawy o podważenie wydziedziczenia, o dział spadku, o zapłatę zachowku, o przywrócenie terminu do odrzucenia spadku. Zapraszamy do skorzystania z naszych usług.