Odrzucenie spadku po upływie terminu ustawowego jest możliwe, ale wymaga zastosowania specjalnej procedury oraz w większości przypadków skorzystania z pomocy profesjonalnego prawnika. Sprawdź, w jakich przypadkach prawo dopuszcza odrzucenie spadku po terminie.
Jaki jest termin na odrzucenie spadku?
W terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule powołania do spadku, może złożyć oświadczenie o przyjęciu spadku wprost, z dobrodziejstwem inwentarza albo o odrzuceniu spadku. Stanowi o tym art. 1015 par. 1 Kodeksu Cywilnego (dalej jako k.c.).
Co warte zaznaczenia, data śmierci spadkodawcy jest istotna, jednak przede wszystkim liczy się moment dowiedzenia się spadkobiercy o jego śmierci albo o tym, że stał się spadkobiercą w wyniku odrzucenia spadku przez bliższego krewnego, który dziedziczył po spadkodawcy w pierwszej kolejności.
Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku można złożyć przed notariuszem, lub też przed Sądem, przy czym do zachowania 6-miesięcznego terminu wystarcza złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.
Przykład 1
Jan Kowalski miał syna Macieja, z którym nie utrzymywał kontaktów od 20 lat. Jan Kowalski zmarł w dniu 1.01.2025 r., jednak jego syn Maciej nie wiedział o śmierci ojca z uwagi na brak utrzymywania z nim kontaktów.
O śmierci ojca Jana Kowalskiego Maciej dowiedział się dopiero po tym, jak w dniu 1.06.2025 r. otrzymał pismo z Sądu w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym ojcu, którą to sprawę wszczął bank żądający spłaty kredytu zaciągniętego przed śmiercią przez ojca.
W takiej sytuacji termin dla syna Macieja na odrzucenie spadku po ojcu Janie Kowalskim upłynie w dniu 1.12.2025 r.
Przykład 2
Jan Kowalski miał syna Macieja, z którym mieszkał. Jan Kowalski zmarł w dniu 1.01.2025 r., syn Maciej był przy jego śmierci.
W takiej sytuacji data śmierci ojca i data dowiedzenia się syna Macieja o śmierci ojca jest zbieżna. Termin na odrzucenie spadku po ojcu Janie Kowalskim upłynie zatem w dniu 1.07.2025 r.
Jaki jest skutek niezłożenia żadnego oświadczenia w terminie 6 miesięcy od dowiedzenia się o tytule powołania do spadku?
W takiej sytuacji zgodnie z art. 1015 par. 2 k.c. spadkobierca przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza.
Oznacza to, że spadkobierca odpowiada za długi spadkowe tylko do wysokości aktywów (majątku) odziedziczonych po zmarłym.
A więc jeśli aktywa zmarłego wynosiły 100.000 zł, zaś długi 500.000 zł, spadkobierca odpowiada wyłącznie do kwoty 100.000 zł.
Kiedy jednak można odrzucić spadek pomimo upływu terminu?
Przepisy Kodeksu Cywilnego przewidują procedurę zakładającą możliwość odrzucenia spadku pomimo upływu 6- miesięcznego terminu.
Zgodnie bowiem z art. 1019 k.c., jeżeli oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu, lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli ze zmianami polegającymi na tym, iż uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed Sądem i spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca.
Spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu.
W praktyce najczęściej spotykana jest wada oświadczenia woli polegająca na błędzie przewidzianym w art. 84 k.c. Jego brzmienie jest następujące:
- § 1 W razie błędu co do treści czynności prawnej można uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia woli. Jeżeli jednak oświadczenie woli było złożone innej osobie, uchylenie się od jego skutków prawnych dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy błąd został wywołany przez tę osobę, chociażby bez jej winy, albo gdy wiedziała ona o błędzie lub mogła z łatwością błąd zauważyć; ograniczenie to nie dotyczy czynności prawnej nieodpłatnej.
- § 2 Można powoływać się tylko na błąd uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści (błąd istotny).
Aby mówić o błędzie istotnym muszą zostać zatem spełnione dwa warunki:
- błąd winien dotyczyć treści czynności prawnej,
- być istotny w ujęciu tak obiektywnym, jak i subiektywnym.
Błąd dotyczący przedmiotu spadku (np. brak wiedzy o istnieniu długów spadkowych) dotyczy treści czynności prawnej obejmującej przyjęcie, bądź odrzucenie spadku przez powołanego do dziedziczenia.
Jest to też błąd istotny, albowiem rzutuje na skład spadku.
Czy jednak zawsze opisywany błąd pozwoli skutecznie uchylić się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu/odrzuceniu spadku?
Oczywiście, że nie. Zależne jest to od szeregu okoliczności, które Sąd prowadzący postępowanie analizuje i ocenia.
Warto wskazać, że opisywane uchylenie się od skutków prawnych może nastąpić wyłącznie przed Sądem i wymaga zatwierdzenia przez Sąd, a spadkobierca musi jednocześnie oświadczyć, czy spadek przyjmuje, czy też go odrzuca.
Uchylenie się staje się skuteczne dopiero z chwilą zatwierdzenia przez Sąd.
Jeżeli jednak w wyniku prawomocnego zatwierdzenia przez Sąd uchylenia się ulegnie zmianie krąg osób, co do których nabycie spadku zostało już stwierdzone albo zarejestrowany został akt poświadczenia dziedziczenia, to Sąd ma obowiązek z urzędu zmienić postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo uchylić zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia i orzec o stwierdzeniu nabycia spadku z uwzględnieniem zmiany kręgu spadkobierców.
Warto również podkreślić doniosłość oświadczenia o odrzuceniu spadku. Zgodnie z art. 1020 k.c. spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku.
Z uwagi na fakt, iż jest to skomplikowana materia prawna, warto skorzystać z pomocy doświadczonego prawnika specjalizującego się w sprawach spadkowych.
W przypadku jakichkolwiek pytań, zapraszamy do kontaktu!
Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady, ani opinii prawnej.
Sprawy o zachowek Ząbki Marki Zielonka Kobyłka Warszawa
Kancelaria Radcy Prawnego Łukasza Sobczaka posiada kilkunastoletnie praktyczne doświadczenie w sprawach z zakresu prawa spadkowego. Skutecznie prowadzimy sprawy o podważenie wydziedziczenia, o dział spadku, o zapłatę zachowku, o przywrócenie terminu do odrzucenia spadku. Zapraszamy do skorzystania z naszych usług.