Spadek z długami to sytuacja, która wymaga szybkiej reakcji i znajomości przepisów prawa spadkowego. Pozostawienie spraw własnemu biegowi może skutkować nieograniczoną odpowiedzialnością za zobowiązania zmarłego. Poznaj dostępne drogi postępowania, najważniejsze terminy oraz procedury ochrony majątku osobistego przed wierzycielami.
Dziedziczenie długów w świetle prawa
W chwili śmierci spadkodawcy następuje otwarcie spadku, czyli przejście ogółu praw i obowiązków majątkowych zmarłego na jego następców prawnych.
W wyniku jednego zdarzenia prawnego, spadkobierca wstępuje zatem w sytuację prawną spadkodawcy a więc nabywa zarówno aktywa (majątek), jak i pasywa (zobowiązania wobec banków, osób trzecich czy Skarbu Państwa) zmarłego, co jest określane mianem sukcesji generalnej.
Jest to moment nabycia spadku, następujący z mocy prawa i nie będący zależny od złożenia jakiegokolwiek oświadczenia woli przez spadkobiercę a nawet od jego wiedzy o tym fakcie.
Niemniej podkreślenia wymaga, że nabycie to nie ma charakteru definitywnego, bowiem dopiero akt poświadczenia dziedziczenia przygotowany przez notariusza, czy też postanowienie sądu stwierdzające nabycie spadku potwierdza prawo sukcesora do dysponowania spadkiem.
Nabycie spadku staje się więc definitywne dopiero w momencie złożenia przez spadkobiercę oświadczenia o jego przyjęciu.
W dalszej części artykułu postaramy się wyjaśnić relację pomiędzy pojęciami przyjęcie spadku a długi.
Jak sprawdzić, czy zmarły pozostawił długi?
Najprostszym sposobem nato, aby sprawdzić, czy spadkodawca pozostawił długi w spadku jest przejrzenie dokumentów osobistych i finansowych spadkodawcy takich jak np.akty notarialne, umowy, wyciągi bankowe.
Warto również zadzwonić do sądu miejsca zamieszkania spadkodawcy i ustalić, czy prowadzone były jakieś sprawy przeciwko spadkodawcy (być może spadkodawca miał długi, o których nikt nie wiedział).
Oczywiście powyższe działania są znacznie prostsze dla członków najbliższej rodziny, ponieważ mają oni dostęp do miejsca zamieszkania po spadkodawcy izreguły lepiej orientują się wtym, jak wyglądała jego sytuacja finansowa zażycia. Co do zasady jednak ustalenie, co wchodzi wskład spadku jest skomplikowane.
Najbardziej rzetelnym sposobem ustalenia stanu majątkowego zmarłego jest złożenie wniosku osporządzenie spisu inwentarza, czyli ustalenie składu spadku przezkomornika.
Spis inwentarza pozwala w możliwie najszerszym zakresie ustalić wszystkie informacje dotyczące majątku spadkowego, wtym nieruchomości środki na rachunkach bankowych atakże pozostawione przezzmarłego długi.
Przyjąć czy odrzucić spadek z długami? 3 drogi dla spadkobiercy
Zgodnie z przepisami polskiego prawa, spadek można:
- przyjąć wprost,
- przyjąć z dobrodziejstwem inwentarza,
- odrzucić w całości.
Co warte zaznaczenia, brak złożenia jakiegokolwiek oświadczenia w terminie 6 miesięcy od momentu, kiedy spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania oznacza, iż przyjął on spadek z dobrodziejstwem inwentarza.
1. Odrzucenie spadku (całkowite uwolnienie się od zobowiązań)
Odrzucenie spadku polega na złożeniu oświadczenia o odrzuceniu spadku, na podstawie którego spadkobierca będzie traktowany jakby nie dożył otwarcia spadku, to jest nie będzie dziedziczył po spadkodawcy i odpowiadał za długi spadkowe.
Odrzucenie spadku oznacza również utratę prawa do zachowku po zmarłym spadkodawcy.
2. Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza (ochrona do wysokości majątku)
Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza oznacza przyjęcie spadku, lecz z ograniczeniem odpowiedzialności spadkobiercy jedynie do wartości stanu czynnego spadku (wyłącznie aktywów).
Spadkobierca w takiej sytuacji odpowiada za długi tylko do wartości aktywów ustalonych w spisie lub wykazie inwentarza.
Jednakże samo złożenie oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza nie oznacza, że osoba je składająca jest zabezpieczona.
Konieczne jest bowiem dodatkowo przygotowanie dokumentu opisującego majątek zmarłego, tj. sporządzonego samodzielnie wykazu inwentarza lub przygotowanego przez komornika spisu inwentarza.
Dopiera wynikająca z w/w dokumentu wartość aktywów spadkodawcy określa górną granicę odpowiedzialności za długi spadkowe.
3. Przyjęcie proste (nieograniczona odpowiedzialność za długi)
Spadek można przyjąć również wprost, a więc objąć całość masy spadkowej, zarówno aktywów, jak i zobowiązań, i to bez ograniczenia odpowiedzialności za długi spadkowe.
Oznacza to, że wierzyciele zmarłego będą mogli dochodzić swoich roszczeń w sposób nieograniczony, niezależnie od wartości aktywów spadkodawcy.
Zasadniczo nie rekomendujemy naszym Klientom tego rozwiązania z uwagi na największe ryzyko związane z nieograniczoną odpowiedzialności za długi spadkowe.
Jak odrzucić spadek z długami?
Aby odrzucić spadek z długami należy działać bez zbędnej zwłoki, składając stosowne oświadczenie przed Sądem lub u notariusza. Uchybienie wskazanemu przez prawo terminowi na odrzucenie spadku niesie za sobą poważne konsekwencje w postaci przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
1. Dochowaj terminu 6 miesięcy
Zgodnie z treścią Art. 1015 § 1:„Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania.” § 11 tego artykułu stanowi z kolei, że:
„Do zachowania terminu, o którym mowa w § 1, wystarcza złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku.”
Termin 6-miesięczny zaczyna zatem bieg w momencie dowiedzenia się przez spadkobiercę o tytule jego powołania, najczęściej o śmierci spadkodawcy lub odrzuceniu spadku przez inną osobę uprawnioną.
Jest totermin zawity, a zatem jego upływ sąd uwzględnia z urzędu. Ta ostatnia reguła nie oznacza jednak, że sąd odmawia przyjęcia oświadczenia po terminie (sąd i notariusz przy przyjmowaniu oświadczenia nie badają jego terminowości), jednakże w razie ustalenia w jakimkolwiek postępowaniu, iż oświadczenie było złożone po terminie, traktowane jest ono jako nieważne i to niezależnie od powołania się na tę przyczynę nieważności przez którąkolwiek ze stron.
A co jeżeli w w/w terminie spadkobierca nie złożył jakiegokolwiek oświadczenia (a więc w efekcie przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza) albo nie mając danych, iż istnieją znaczne długi w spadku przyjął ten spadek?
Istnieje szansa, że uda się jeszcze naprawić ten błąd. Więcej na ten temat w artykule: Brak odrzucenia spadku w terminie – co spadkobierca może wówczas zrobić?
2. Przygotuj niezbędne dokumenty i odpis aktu zgonu
Celem przygotowania się do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku konieczne jest zebranie wszystkich wymaganych dokumentów, w szczególności aktu zgonu spadkodawcy, aktów urodzenia względnie małżeństwa osób składających oświadczenie, dokumentów tożsamości.
3. Wybierz sposób złożenia oświadczenia: notariusz lub sąd
Oświadczenie o odrzuceniu spadku można złożyć zarówno przed notariuszem, jak również w ramach postępowania sądowego. Załatwienie sprawy u notariusza jest szybsze, ale wiąże się co do zasady z wyższą opłatą.
Warto przy tym wskazać, że składając oświadczenie o odrzuceniu spadku za siebie można tę czynność połączyć z odrzucenie spadku za swoje małoletnie dzieci (przy spełnieniu warunków tej czynności przewidzianej przez k.c.)
Z uwagi na fakt, iż jest to skomplikowana materia prawna, warto skorzystać z pomocy doświadczonego prawnika specjalizującego się w sprawach spadkowych.
W przypadku jakichkolwiek pytań, zapraszamy do kontaktu!
Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady, ani opinii prawnej.
Sprawy o zachowek Ząbki Marki Zielonka Kobyłka Warszawa
Kancelaria Radcy Prawnego Łukasza Sobczaka posiada kilkunastoletnie praktyczne doświadczenie w sprawach z zakresu prawa spadkowego. Skutecznie prowadzimy sprawy o podważenie wydziedziczenia, o dział spadku, o zapłatę zachowku, o przywrócenie terminu do odrzucenia spadku. Zapraszamy do skorzystania z naszych usług.