Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza to ważny mechanizm ochrony majątku spadkobiercy. Pozwala na ograniczenie odpowiedzialności za długi zmarłego do wartości nabytych aktywów. W artykule wyjaśniamy praktyczne aspekty sporządzania wykazu inwentarza, terminy procesowe oraz sytuacje, w których ochrona ta może zostać skutecznie podważona przez wierzycieli.
Co oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza?
Podczas rozmów z Klientami, często pada pytanie: co to jest spadek z dobrodziejstwem inwentarza?
Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza oznacza przyjęcie spadku, lecz z ograniczeniem odpowiedzialności spadkobiercy jedynie do wartości stanu czynnego spadku (wyłącznie aktywów).
Spadkobierca w takiej sytuacji odpowiada za długi tylko do wartości aktywów ustalonych w spisie lub wykazie inwentarza. Jednakże samo złożenie oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza nie oznacza, że osoba je składająca jest zabezpieczona. Konieczne jest bowiem dodatkowo przygotowanie dokumentu opisującego majątek zmarłego, tj. sporządzonego samodzielnie wykazu inwentarza lub przygotowanego przez komornika spisu inwentarza. Dopiera wynikająca z w/w dokumentu wartość aktywów spadkodawcy określa górną granicę odpowiedzialności za długi spadkowe.
Co istotne, brak złożenia jakiegokolwiek oświadczenia w terminie 6 miesięcy od momentu, kiedy spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania oznacza, iż przyjął on spadek z dobrodziejstwem inwentarza.
Jest to więc podstawy model dziedziczenia, z którym mamy do czynienia automatycznie, jeśli w ustawowym terminie nie zostanie złożone inne oświadczenie.
Odpowiedzialność za długi spadkowe w praktyce
Nabycie spadku z dobrodziejstwem inwentarza oznacza, iż odpowiedzialność spadkobiercy za długi spadkowe jest limitowana przez tzw. stan czynny spadku, czyli wartość odziedziczonego majątku. Wartość tę ustala się jak wskazano wyżej albo w ramach sporządzonego samodzielnie wykazu inwentarza lub przygotowanego przez komornika spisu inwentarza.
Odpowiedzialność za długi spadkowe z dobrodziejstwem inwentarza oznacza więc, że wierzyciel zmarłego nie może od Ciebie jako spadkobiercy domagać się więcej niż wartość majątku zmarłego wynikająca ze spisu inwentarza lub wykazu inwentarza (o ile zostały sporządzone rzetelnie).
Przykład
Spadkodawca pozostawił swoim spadkobiercom majątek o łącznej wartości 2.000.000 zł, w tym 1.500.000 zł to wartość domu, zaś 500.000 zł to oszczędności na koncie.
Spadkobiercy wiedzą również, że spadkodawca pozostawił dług w postaci kredytu bankowego na kwotę 3.000.000 zł.
W takiej sytuacji odpowiedzialność spadkobierców wobec banku ogranicza się do kwoty 2.000.000 zł (wartość aktywów) i tylko takiej kwoty bank może się od nich domagać. Gdyby natomiast przyjęli spadek wprost, musieliby spłacić dług w wysokości 3.000.000 zł pomimo, że jego wysokość przekraczałaby wartość odziedziczonego spadku.
Czy komornik może zająć Twój prywatny majątek?
Nie jest jednak tak, że wierzyciel spadkodawcy może domagać się zaspokojenia wyłącznie ze składników majątku odziedziczonego przez Ciebie po zmarłym. Może bowiem egzekwować z całego Twojego majątku, jednak do wysokości nie wyższej niż wartość odziedziczonych przez Ciebie aktywów spadkowych.
Niewykluczona jest więc sytuacja, w której komornik działający w imieniu wierzyciela spadkodawcy zajmie środki znajdujące się na Twoim rachunku bankowym, czy też Twoją nieruchomość, której nie odziedziczyłeś, lecz nabyłeś kilka lat temu.
Dziedziczenie spadku z dobrodziejstwem inwentarza może mieć również szereg negatywnych dla Ciebie skutków. Warto mieć to na uwadze składając tego rodzaju oświadczenie.
Wykaz inwentarza a spis inwentarza, najważniejsze różnice
Czym jest spis inwentarza a czym wykaz inwentarza i jaki mają wypływ przy przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza?
Spis inwentarza to dokument urzędowy sporządzany w celu szczegółowego wykazania składników majątku oraz zobowiązań osoby zmarłej. Konieczne jest jego wykonanie rzetelnie i dokładnie. Sporządza go komornik i jest to czynność odpłatna.
W dokumencie spisu inwentarza muszą znaleźć się:
- szczegółowy wykaz wszystkich składników majątku spadkodawcy (np. nieruchomości, ruchomości, środki pieniężne, dzieła sztuki),
- określenie wartości poszczególnych składników majątku według stanu i cen z dnia sporządzenia spisu,
- wykaz długów i zobowiązań, jakie ciążą na majątku spadkodawcy.
Z kolei wykaz inwentarza to dokument sporządzany samodzielnie przez spadkobiercę, który przyjął spadek z tzw. dobrodziejstwem inwentarza. Jego głównym celem jest przedstawienie stanu majątku spadkowego oraz długów, jakie na nim ciążą, w celu ograniczenia odpowiedzialności tylko do wysokości odziedziczonego majątku.
Reasumując, wykaz inwentarza warto sporządzić wtedy, gdy sytuacja majątkowa zmarłego jest prosta oraz spadkobierca ma dostęp do informacji o składnikach majątku i długach.
Z kolei sporządzenie spisu inwentarza konieczne jest w sytuacjach bardziej skomplikowanych lub spornych.
Jak samodzielnie sporządzić prywatny wykaz inwentarza?
Wykaz inwentarza złożony przed sądem może być sporządzony wyłącznie na formularzu, którego wzór określa rozporządzenie ministra sprawiedliwości. Wzór ma formę tabelarycznego zestawienia określającego:
- sąd, do którego składa się wykaz inwentarza
- dane składającego wykaz inwentarza
- dane spadkodawcy
- dane dotyczące przedmiotów należących do spadku oraz przedmiotów zapisów windykacyjnych z podaniem ich wartości według stanu i cen z chwili otwarcia spadku
- dane dotyczące długów spadkowych oraz ich wysokości według stanu z chwili otwarcia spadku
- miejscowość i datę sporządzenia wykazu inwentarza
- podpis składającego wykaz inwentarza
Wykaz inwentarza składa się z dwóch części, jakimi są aktywa spadkowe i pasywa spadkowe.
Wzór wykazu inwentarza składanego przed sądem stanowi załącznik do Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie określenia wzoru wykazu inwentarza oraz sposobu udostępniania druków tego wzoru z dnia 22 września 2015 roku.
Wykaz inwentarza może być także złożony u notariusza. W takim przypadku notariusz sporządza protokół obejmujący wykaz inwentarza. W przeciwieństwie do wykazu inwentarza składanego przed sądem, forma aktu notarialnego sporządzanego przez notariusza nie jest wprost określona przepisami prawa.
Akt notarialny sporządzony przez notariusza będzie jednak w swojej treści zawierał wszystkie informacje umieszczane w wykazie inwentarza składanym przed sądem. Zgodnie z art. 636.3 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, notariusz po przyjęciu wykazu inwentarza niezwłocznie przesyła wypis protokołu do sądu spadku.
Kiedy warto zaangażować komornika do sporządzenia spisu?
Przygotowanie spisu inwentarza przez komornika jest zasadne w sytuacjach spornych lub gdy wiedza o majątku zmarłego jest niepełna. Spis inwentarza jako dokument urzędowy ma również większą moc dowodową, co łączy się z zapewnieniem większego bezpieczeństwa prawnego spadkobiercom.
Koszty związane z ustaleniem stanu majątku spadkowego
W przypadku spisu inwentarza pierwszym kosztem jest opłata sadowa od wniosku o sporządzenie spisu inwentarza w kwocie 100 zł. Koszty komornika określone są kolei tzw. opłatą stałą za prace komornika, która wynosi 400 zł.
Natomiast niekiedy znacznym dodatkowym kosztem mogą być należności związane z procesem ustalania składu spadku i jego wartości. W skład tych wydatków mogą wchodzić wydatki gotówkowe komornika oraz przede wszystkim koszty związane z wycenami składników majątku spadkowego (w tym przede wszystkim nieruchomości) sięgających nawet kilku tysięcy złotych.
Złożenie wykazu inwentarza przed sądem jest natomiast bezpłatne a taksa notarialna u notariusza wynosi nie więcej niż 200 złotych + vat (nie licząc opłat za wypisy aktu notarialnego).
Sporządzenie wykazu inwentarza jest zatem istotnie tańsze.
Jak przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza?
Jak doprowadzić do stwierdzenia nabycia spadku z dobrodziejstwem inwentarza?
Istnieją dwie drogi umożliwiające nabycie spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
Pierwsze droga to droga sądowa. W ramach wszczętego postępowania przed Sądem Rejonowym możliwe jest złożenie oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
Druga możliwość to złożenie oświadczenia przed notariuszem.
Terminy, których nie możesz przegapić (zasada 6 miesięcy)
Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku spadkobierca musi złożyć w terminie 6 miesięcy od dnia kiedy dowiedział się o tytule swojego powołania. Termin ten ma szczególne znaczenie, gdy chcesz odrzucić spadek a jego upływ może skutkować powstaniem wielu problemów, jeśli w spadku są wyłącznie długi.
Co warto zaznaczyć, brak złożenia jakiegokolwiek oświadczenia w terminie 6 miesięcy od momentu, kiedy spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania oznacza, iż przyjął on spadek z dobrodziejstwem inwentarza.
Zalecamy jednak naszym Klientom, aby składali oświadczenia w pierwszym możliwym terminie. Niezwłoczne złożenie oświadczenia ułatwia w znacznym stopniu załatwianie spraw związanych ze spadkiem.
Formalności w sądzie vs. wizyta w kancelarii notarialnej
Postępowanie sądowe mające na celu przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza jest bardziej długotrwałe niż złożenie takiego oświadczenia przed notariuszem. Patrząc z kolei na koszty, złożenie oświadczenia przed notariuszem jest droższe.
Czy warto zdecydować się na tę formę przyjęcia spadku?
Rekomendujemy naszym Klientom tę formę przyjęcia spadku. W ocenie Kancelarii jest to najbezpieczniejszy model dziedziczenia po zmarłym, jeśli spadkobierca nie ma pełnej wiedzy o stanie majątku zmarłego a nie chce z góry odrzucać spadku.
Jest to znacznie bezpieczniejsza forma przyjęcia spadku niż przyjęcie spadku wprost, gdzie spadkobierca odpowiada za długi spadkodawcy bez ograniczenia.
Podsumowując, należy uznać tę formę za najbezpieczniejszy model dziedziczenia w przypadku niepewności co do finansów zmarłego. Warto podkreślić, że mimo konieczności dopełnienia formalności inwentaryzacyjnych, priorytetem pozostaje skuteczna ochrona majątku osobistego spadkobiercy.
Z uwagi na fakt, iż jest to skomplikowana materia prawna, warto skorzystać z pomocy doświadczonego prawnika specjalizującego się w sprawach spadkowych.
W przypadku jakichkolwiek pytań, zapraszamy do kontaktu!
Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady, ani opinii prawnej.
Sprawy o zachowek Ząbki Marki Zielonka Kobyłka Warszawa
Kancelaria Radcy Prawnego Łukasza Sobczaka posiada kilkunastoletnie praktyczne doświadczenie w sprawach z zakresu prawa spadkowego. Skutecznie prowadzimy sprawy o podważenie wydziedziczenia, o dział spadku, o zapłatę zachowku, o przywrócenie terminu do odrzucenia spadku. Zapraszamy do skorzystania z naszych usług.