Zabezpieczenie spadku stanowi instrument prawny chroniący majątek przed roztrwonieniem lub kradzieżą. W obliczu konfliktów rodzinnych warto wiedzieć, jak skutecznie zabezpieczyć masę spadkową i przeprowadzić spis inwentarza. Poniższy artykuł kompleksowo wyjaśnia procedury, koszty oraz formalności. Zapraszam do lektury!
Czym jest zabezpieczenie spadku?
W przypadku konfliktów wśród spadkobierców, na pierwszym spotkaniu z Klientem często słyszymy pytanie: jak zabezpieczyć spadek, czy też jak zabezpieczyć spadek po rodzicach?
Otóż jest to możliwe!
Zgodnie z art. 634 K.P.C: „Spadek zabezpiecza się, gdy zostanie uprawdopodobnione, że z jakiejkolwiek przyczyny grozi naruszenie rzeczy lub praw majątkowych, które w chwili otwarcia spadku były we władaniu lub należały do spadkodawcy, zwłaszcza przez usunięcie, uszkodzenie, zniszczenie lub nieusprawiedliwione rozporządzenie.”
Zabezpieczenia spadku ma więc na celu zagwarantowanie, że spadek pozostanie nienaruszony do momentu jego podziału między spadkobierców.
Warto podkreślić, że celem tej instytucji prawa nie jest rozstrzygnięcie, kto ostatecznie nabędzie prawa do majątku, lecz czasowa ochrona składników majątkowych wchodzących w skład spadku.
Kiedy warto złożyć wniosek o zabezpieczenie spadku?
Wniosek w przedmiocie zabezpieczenia spadku warto złożyć w sytuacjach, gdy istnieje realne zagrożenie, że majątek spadkowy zostanie roztrwoniony, sprzedany lub w inny sposób uszczuplony przed rozstrzygnięciem kwestii spadkowych.
Ryzyko bezprawnego uszczuplenia majątku przez współspadkobierców
Może dojść do sytuacji, gdy tylko jeden ze spadkobierców ma dostęp do mieszkania pozostawionego przez spadkodawcę a w mieszkaniu tym znajdują się gotówka albo cenne rzeczy ruchome, takie jak biżuteria, czy dzieła sztuki.
W sytuacji, gdy pozostali spadkobiercy nie mają stuprocentowego zaufania do tego spadkobiercy zasadne jest zabezpieczenie masy spadkowej.
Analogiczna sytuacja występuje w przypadku wystąpienia ryzyka nieuprawnionego pobierania środków z kont zmarłego przy użyciu kart płatniczych lub systemów bankowości elektronicznej.
Uzyskane postanowienie o zabezpieczeniu stanowi podstawę do zablokowania wypłat wykraczających poza koszty pogrzebu czy bieżące utrzymanie mienia.
Brak porozumienia w kwestii dostępu do nieruchomości spadkowej
Może się również zdarzyć, że istnieje konflikt pomiędzy spadkobiercami dotyczący pozostawionej przez spadkodawcę nieruchomości.
Zdarzają się sytuacje, że jeden ze spadkobierców dokonuje wymiany zamków lub blokowania wstępu pozostałym uprawnionym.
Skuteczny wniosek o zabezpieczenie spadku pozwala na sformalizowanie dostępu do takiej nieruchomości i uniemożliwia jednej osobie wyłączne oraz samowolne dysponowanie lokalem.
Potrzeba ochrony składników majątku przed niszczeniem
Kolejnym przykładem kiedy może być konieczne zabezpieczenie masy spadkowej jest sytuacja, kiedy pozostawione przez spadkodawcę mienie wymaga stałego nadzoru lub konserwacji.
Chodzi tutaj m.in. o inwentarz żywy, maszyny rolnicze, czy budynki w trakcie prac budowlanych.
Istotne jest, że w takim przypadku uzyskanie postanowienia Sądu w przedmiocie zabezpieczenia spadku pozwala na wyznaczenie dozorcy, który przejmie odpowiedzialność za fizyczny stan tych przedmiotów.
Konieczność zachowania ciągłości działania przedsiębiorstwa spadkowego
Gdy umiera przedsiębiorca, w szczególności gdy śmierć ta jest nagła, może to doprowadzić każdą firmę do paraliżu operacyjnego i decyzyjnego.
W takim przypadku, aby zabezpieczyć majątek przedsiębiorstwa oraz pozwolić mu na dalsze funkcjonowanie należy również rozważyć zabezpieczenie spadku poprzez ustanowienie zarządu tymczasowego nad przedsiębiorstwem.
Ta sama sytuacja może mieć miejsce gdy zabezpieczenia wymaga prowadzone przez zmarłego gospodarstwo rolne.
Kto może złożyć wniosek o zabezpieczenie masy spadkowej?
Zgodnie z treścią art. 635 § 2 K.P.C. Wniosek o zabezpieczenie spadku może zgłosić każdy, kto uprawdopodobni, że jest spadkobiercą, uprawnionym do zachowku lub zapisobiercą, a ponadto wykonawca testamentu, zarządca sukcesyjny, tymczasowy przedstawiciel, współwłaściciel rzeczy, współuprawniony co do praw pozostałych po spadkodawcy, wierzyciel mający pisemny dowód należności przeciwko spadkodawcy oraz Skarb Państwa reprezentowany przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego.
Co więcej, również Sąd z urzędu może dokonać zabezpieczenia spadku.
Ma to miejsce wówczas, gdy sąd poweźmie wiadomość, że:
- spadkobierca jest nieznany, nieobecny lub nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych i nie ma ustawowego przedstawiciela lub też w sytuacji gdy organ administracji rządowej
albo
- organ jednostki samorządu terytorialnego zastosował niezbędne środki tymczasowe ze względu na grożące niebezpieczeństwo naruszenia rzeczy, które w chwili otwarcia spadku były we władaniu spadkodawcy.
Jakie środki zabezpieczenia spadku może zastosować Sąd lub komornik
Zgodnie z art. 636 § 1 K.P.C. sąd stosuje taki środek zabezpieczenia, jaki stosownie do okoliczności uzna za odpowiedni. Jeżeli nie jest możliwe określenie środka zabezpieczenia w postanowieniu o zabezpieczeniu spadku, wybór środka zabezpieczenia należy do komornika.
Co istotne, przepis ten nie wyczerpuje wszelkich możliwych środków zabezpieczenia, a jedynie wymienia przykładowe, tj.:
- spisanie majątku ruchomego i oddanie go pod dozór;
- złożenie do depozytu sądowego: do depozytu sądowego składa się podlegające zabezpieczeniu pieniądze, papiery wartościowe, imienne książeczki oszczędnościowe lub inne dokumenty potwierdzające zawarcie umowy rachunku oszczędnościowego, rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego albo rachunku terminowej lokaty oszczędnościowej, a także kosztowności, w tym złote monety oraz kruszce szlachetne i wyroby z tych kruszców. Jeżeli w skład spadku wchodzą ruchomości ulegające szybkiemu zepsuciu, sąd zarządza ich sprzedaż przez komornika, oznaczając przy tym sposób sprzedaży. Uzyskane ze sprzedaży pieniądze również składa się do depozytu sądowego;
- ustanowienie zarządu tymczasowego: może mieć miejsce tylko wtedy, gdy zabezpieczeniu podlega przedsiębiorstwo, gospodarstwo rolne albo prawo majątkowe wymagające zabezpieczenia przez ustanowienie zarządu tymczasowego;
- ustanowienie dozoru nad nieruchomością;
- spis inwentarza: spis inwentarza stanowi kluczowy dokument w procesie zabezpieczenia spadku, jest to dokument mający na celu ustalenie składu oraz wartości masy spadkowej po zmarłym.
Warto podkreślić, że zastosowanie jednego środka zabezpieczenia nie wyłącza zastosowania innych, równocześnie lub kolejno.
Ile kosztuje sprawa o zabezpieczenie majątku?
Opłata od wniosku o zabezpieczenie spadku jest stała i w 2026 roku wynosi100 zł.
Jeśli sąd przychyli się do złożonego wniosku i zleci działania komornikowi, pojawią się kolejne wydatki. Komornik za wykonanie spisu inwentarza lub zabezpieczenie nieruchomości pobierze opłatę, a wcześniej zazwyczaj żąda zaliczki na pokrycie kosztów (dojazdy, korespondencja, czas pracy).
Pozytywne jest to, iż poniesione koszty nie muszę przepaść. Koszty zabezpieczenia mogą bowiem zostać rozliczone w końcowym postanowieniu o dziale spadku, o ile jednak zostaną zachowane wszelkie wymogi formalne w tym zakresie.
Jak zabezpieczyć spadek krok po kroku?
W dalszej części artykułu zostanie opisane krok po kroku, jakie czynności należy podjąć, aby zabezpieczenie masy spadkowej miało szanse powodzenia.
1. Zidentyfikuj zagrożenia dla masy spadkowej i przedstaw dowody
W pierwszej kolejności konieczne jest przygotowanie dowodów wskazujących na to, iż zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku o zabezpieczenie spadku.
Konieczne jest bowiem uprawdopodobnienie, że przedmiotom lub prawom wchodzącym w skład masy spadkowej grozi naruszenie.
Pomocne będą przy tym oświadczenia świadków, dowody z dokumentu, fotografie, czy wydruki korespondencji. Jednym słowem „wszystko”, co pozwoli przedstawić Sądowi realne ryzyko utraty składników masy spadkowej.
2. Przygotuj poprawny wniosek o zabezpieczenie spadku
Wniosek o zabezpieczenie powinien zawierać:
- oznaczenie właściwego sądu,
- dane wnioskodawcy: imię, nazwisko, nr PESEL, adres zamieszkania, adres e-mail,
- dane spadkodawcy: wniosek powinien zawierać informacje o zmarłym, tj. jego pełne dane osobowe, datę i miejsce zgonu, informacje o spadku.
- uzasadnienie: jest to kluczowy i konieczny element wniosku. Wniosek powinien bowiem zawierać uprawdopodobnienie okoliczności go uzasadniających.
3. Złóż dokumentację w sądzie właściwym
Do zabezpieczenia spadku zgodnie art. 633 K.P.C. właściwy jest sąd, w którego okręgu znajdują się rzeczy będące w chwili otwarcia spadku we władaniu spadkodawcy.
Jeżeli przedmiotem zabezpieczenia mają być prawa majątkowe należące do spadkodawcy w chwili otwarcia spadku, sądem właściwym jest sąd właściwości ogólnej osoby zobowiązanej z tytułu tego prawa, a gdy takiej osoby nie ma – sąd, w którego okręgu znajduje się przedmiot świadczenia lub prawa.
Jeżeli wykonanie prawa majątkowego jest związane z posiadaniem dokumentu, właściwy jest sąd, w którego okręgu znajduje się ten dokument.
Warto wskazać, że Sąd, który nie jest sądem spadku, zawiadamia sąd spadku o dokonaniu zabezpieczenia, jego uchyleniu oraz zmianie środka zabezpieczenia, przesyłając odpisy postanowień wydanych w tym przedmiocie
4. Monitoruj stan masy spadkowej aż do działu spadku
Dokonane zabezpieczenie pozostaje w mocy do czasu prawomocnego zakończenia postępowania o dział spadku lub uchylenia środka przez sąd.
Warto też, niezależnie od formalnych decyzji Sądu i komornika, nadzorować zabezpieczone mienie. Dopiero bowiem zakończenie postępowania o dział spadku rozstrzygnie, który składnik przypadnie, któremu ze spadkobierców.
Więcej na temat działu spadku piszemy w tym artykule.
Z uwagi na fakt, iż jest to skomplikowana materia prawna, warto skorzystać z pomocy doświadczonego prawnika specjalizującego się w sprawach spadkowych.
W przypadku jakichkolwiek pytań, zapraszamy do kontaktu!
Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady, ani opinii prawnej.
Sprawy o zachowek Ząbki Marki Zielonka Kobyłka Warszawa
Kancelaria Radcy Prawnego Łukasza Sobczaka posiada kilkunastoletnie praktyczne doświadczenie w sprawach z zakresu prawa spadkowego. Skutecznie prowadzimy sprawy o podważenie wydziedziczenia, o dział spadku, o zapłatę zachowku, o przywrócenie terminu do odrzucenia spadku. Zapraszamy do skorzystania z naszych usług.